DEZE SITE IS VERHUIST

Posts tonen met het label Internationale Socialisten. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Internationale Socialisten. Alle posts tonen

zondag 4 mei 2014

Marxisme Festival Live #4 de relevantie van Lenin - welke Lenin?

Sommige mensen beginnen hun zondag met een croissantje en wat sinaasappelsap. Op het Marxisme Festival begonnen een flink aantal socialisten hun wekelijkse rustdag met een discussie over Lenin. Ian Birchall, een bijzonder ervaren Britse Marxist, kwam vertellen. Opnieuw hadden de organisatoren van het festival het aantal benodigde stoelen flink onderschat.

'Links', stelde George Galloway, een bekende Britse linkse sociaal-democraat, 'zou eens moeten ophouden over dode Russen'. Aldus begint Birchall zijn bijeenkomst. Inderdaad, stelt Bichall, te pas en te onpas worden dode Russen gebruikt op links. Maar dat wilt niet zeggen dat we Lenin zouden moeten laten liggen. Een revolutie is een duik in het onbekende. Om ons een beeld te geven van wat we kunnen verwachten en wat we zouden kunnen doen zullen we terug moeten kijken naar eerdere revoluties. De geschiedenis is kenbaar, in tegenstelling tot de toekomst.

Birchall besteed erg veel tijd aan het bestrijden van opvattingen over Lenin. 'Lenin is niet dat dictatoriale figuur dat altijd gelijk had, in tegendeel'. Centraal in zijn betoog staat dat Lenin veel fouten beging, maar flexibel was en continu zijn opvattingen bijstelde. Leren van de werkende klasse en strijd. Birchall gaat zelf zo ver om te bestrijden dat er iets is als de Leninistische partij. Birchall is één van de oer-IS'ers. 'Lenin maakte organisatievorm afhankelijk van politiek. Hoe hij organisatievorm zag was afhankelijk van de omstandigheden'. Er zijn dus volgens Birchall geen set formules die Leninisme definiëren. Daarmee verworden De Socialist, centralisme en dergelijke Leninistische uitgangspunten van hun voetstuk gestoten, ze worden betwist, ze moeten zichzelf continu bewijzen.

Aldus is het wel een leerzame bijeenkomst. Birchall maakt veel van de feilbaarheid en menselijkheid van de Bolsjewieken. Citaten en anekdotes voegt hij fraai in in zijn betoog. Eén anekdote is bijzonder het vernoemen waard. Er was in 1917 op een gegeven moment een staking de vrouwelijke textielarbeiders. Zij gingen langs een districtshoofd van de bolsjewieken, die hun echter adviseert om niet te staken, sterker nog, hij zei zelfs dat ze een pamflet zouden moeten maken waarin de staking werd afgeraden!

Deze werksters, vertelt Birchall, besloten niet te luisteren. Hun staking verspreidde naar andere werkplekken en een paar weken later was de tsaar gevonden. De bolsjewieken zaten er dus even naast. Zoals ze er op andere momenten ook naast zaten. Wat hen echter onderscheidt was dat ze verbonden waren met de klasse en continu daarvan leerden.

De strekking van het verhaal is duidelijk: marxistische organisatie kan je niet werkelijk vaststellen in een aantal set tijdloze regels, maar is iets dat je leert vorm geven aan de hand van geschiedenis, de strijd, de omstandigheden.

Birchall heeft nu echter met name vertelt wat Lenin niet was. Een van de toebehoorders werpt hem dan ook terecht voor de voeten, zonder hem er op aan te vallen, dat er wel degelijk een aantal dingen zijn die je uit de revolutionaire geschiedenis kan tillen aan lessen. Zoals de onafhankelijke organisatie van revolutionairen.Ondertussen krijgt Birchall de ene na de andere pittige vraag op zich afgevuurd, die opzich een inleiding van minstens een half uur waard zijn. De Rode Lynx krijgt nog bijval van Birchall dat mensen hun eigen Lenin construeren en dat dat ook kan. Daarmee vergeleek Birchall de teksten van Lenin met de bijbel, waar je ook alles uit kunt halen. Dat vindt ik nou leuk als je bedenkt dat ik hierover eerder heb geschreven.

De rest van de bijeenkomst vulde zich met name met vragen aan Birchall en bijdrages die zich richten op wat dan de lessen zijn uit die tijd. De volledige opname van de inleidingen zullen overigens de komende tijd op het kanaal SocialistTV van de IS op youtube gezet worden.

De eigenlijke versie van dit artikel telde 1000 woorden en is helaas verloren gegaan, dit is een snelle tweede versie. Mea culpa.

Marxisme Festival Live #3 - Discussie over de sociaaldemocratie loopt uit de hand

Verhitte discussie gister op het Marxisme Festival over 'waarom bestaat de sociaaldemocratie nog'. In een zaal waar meer dan alle stoelen gevuld waren namen bepaalde socialisten opmerkelijke posities in en moest de sociaal-democratie het op alle niveau's ontgelden. In de zaal zaten echter ook socialisten die zelf aangesloten zijn bij een sociaaldemocratische partij, en socialisten die veel samenwerken met sociaaldemocraten. Wat volgde was niet noodzakelijk de meest productieve discussie.

Rob Gerritsen hield een inleiding over de ontwikkeling van de sociaaldemocratie, vanuit de 19e eeuw tot nu. Wat er volgde stond echter niet helemaal in relatie tot de opzet van de discussie of de inleiding. De eerste helft van de discussie bestond er voornamelijk uit dat een aantal ultralinksen zoals 'Wibo van de IBT' ('International Bolshevik Tendency') hun verontwaardiging over de sociaaldemocratie en andere socialisten zo hard mogelijk wilden laten horen. Daarbij geholpen door een tamelijk bij elkaar geraapte hoeveelheid Marxistische en quasi-Marxistische terminologie. 

'De sociaal-democratie moet worden afgeschaft' 'de sociaal-democratie zijn agenten van de bourgeoisie'. Veel verwijzingen naar de original sin van de sociaal-democratie, hun capitulatie voor imperialisme en steun voor WO I in 1914. Pleidooien van geïsoleerde 'revolutionairen' voor een revolutionaire voorhoedepartij van de arbeidersklasse die wel geworteld zou zijn in de arbeidersklasse omdat de sociaaldemocratie dat niet zou zijn. Stellingen dat 'sociaal-democratie' de ernstigste vorm van sabotage van revolutie is. 'Sociaal-democraten hebben het fascisme voorbereid'. In al deze beweringen zit een kern van waarheid, maar het zijn uiteindelijk ultralinkse fantasieën die niets te maken hebben met een marxistische analyse of een gids voor actie.
Twee mensen liepen weg, en voor de aanwezige SP'ers moet het ook wat ongemakkelijk geweest zijn. Nu was het zo dat één van die aanwezige SP'ers vervolgens komende bezuinigingen door de SP ging verdedigen, wat SP'ers telkens vaker (schande!) doen. Maar de aanwezige sektariers, ik noem het zoals het is, sloegen de plank volledig mis. Ze waren bezig zichzelf te profileren ten koste van zinnige discussie. In plaats van een sociaal-democraat te overtuigen wisten zij hen te vervreemden. 

Maar dat hadden we natuurlijk ook aan onszelf te danken. Want wij bleven, in de inleiding, het antwoord op de vraag 'waarom blijft de sociaal-democratie' schuldig. Vervolgens konden dan sektariers de volgende waanzin uiten (parafrasen): 'Lenin was volledig verbaasd over het verraad van de sociaal-democratie in 1914. Hij wilde het eerst niet geloven. Daarom deed hij een studie en ontdekte dat er een arbeidersaristocratie was, een laag van de arbeidersklasse die omgekocht is door de bourgeoisie, dat is de sociaal-democratie'.

Leninverheerlijking. Toevallig had iemand eerder op de dag diezelfde theorie van de werkersaristocratie aangehaald, en hem onderuit gehaald. Deze theorie verklaart namelijk niet waarom mensen toch achter de sociaal-democraten achter blijven lopen. Wat ons brengt tot de vraag: waarom blijft dan de sociaal-democratie bestaan? Er zijn institutionele redenen waarom partijen als de SP en PvdA bestaan, zoals hun reeele invloed op het bestuur van het land, en in het geval van met name de PvdA, hun grip op de vakbeweging.

Maar de fundamentele reden dat sociaal-democratie bestaat heeft met iets diepers te maken. Onder het kapitalisme hebben socialistische werkers in overgrote meerderheid geen revolutionair bewustzijn. Zij hebben een reformistisch bewustzijn. Over bewustzijn en de rol van werkers zelf stappen de sektariërs graag heen. Zij zien namelijk de werkende klasse als een hulpeloze prooi in de handen van altijd verradende sociaal-democraten. Dat is een belediging voor hun intelligentie en eigen handelen.

Sociaal-democratie ontstaat vanuit de klassestrijd in het kapitalisme buiten revolutionaire situaties. Die strijd creeert reformistisch bewustzijn. Dat bewustzijn karakteriseert zich onder andere door een vertrouwen in besturen en grote leiders, in tegenstelling tot zelforganisatie. Het is ook een gebrek aan zelfvertrouwen, dat zich ook uit in het geloof dat de werkende klasse niet in staat is zelf socialisme te scheppen maar dat we kunnen en moeten vertrouwen op bourgeois instituties zoals het parlement voor de wetgeving en de politie om onszelf onder controle te houden. Het is een angst voor grote verandering, angst om kwijt te raken wat men al heeft, en dus een vertrouwen in geleidelijkheid en een angst voor geweld.

Afijn, ik kan het hier niet volledig uiteen gaan zetten want dan zou deze post veel te lang gaan duren. Sociaal-democratie speelt in op dit bewustzijn. Revolutionaire organisatie sluit hier niet op aan. Op het moment dat de klassestrijd zich toespitst en een revolutionaire situatie ontstaat vallen de massa's te winnen voor een revolutionair perspectief. Op het moment dat er geen revolutionaire situatie is continu met een gestrekt been op de sociaaldemocratie in gaan brengt revolutie geen klap verder. Het punt is dan dat je moet begrijpen, zoals Lenin en Trotski waarde ultralinksen, dat je moet samenwerken met de massa's en dus met hun massa-organisaties, de sociaal-democratische partijen en organisaties. En dat gaat niet als je hun continu aan het uitschelden bent.

zaterdag 3 mei 2014

Marxisme festival live #2 - heden en verleden met Rosa Luxumburg

Toegegeven, het is lastig om èn verslag te doen èn te filmen èn voor te zitten. De Rode Lynx heeft zich in een hoekje gewurmd van de bijeenkomst 'Waarom blijft de sociaal-democratie bestaan?' Aangezien de bijeenkomst is geprogrammeerd tegenover Emory Douglas van de Black Panthers zal het hier wel iets rustiger zijn. Maar erg rustig is het nergens op het marxisme festival dit jaar.
Ik moest voorzitten bij 'Wie was Rosa Luxumburg'? Een stevige bijeenkomst dus over marxistische geschiedenis. Opnieuw verwachtte ik niet dat het een bijzonder drukke bijeenkomst zou zijn. Maar haast iedere stoel was gevuld, tot mijn verbazing. Een kameraad was uit Engeland overgekomen, ze was eerder in Nederland actief maar woon & werkt nu daar, om te vertellen over Luxemburg.
Kate Dear vertelde ronduit over Luxemburg. Dat was erg verlichtend, maar in de 25 minuten die er voor stonden kom je natuurlijk nooit erg ver. Binnen de IS kennen we Luxemburg het best van haar discussie die ze in de SPD heeft gevoerd eind 19e eeuw met de 'revisionisten', wat uitmonde in haar boek 'hervorming of revolutie'. Dit is niet weinig geholpen doordat de IS een vertaling van dat werk heeft geproduceerd. Maar Kate slaagde er verder in om Rosa echt neer te zetten als mens, iemand die zich wat miskend voelde, iemand die zich onzeker voelde als prominente vrouw in een door mannen gedomineerde partij.
Het beste kwam echter in de discussie. Vooraan zat een man die maar bleef reageren, gevraagd en ongevraagd, op alles in de discussie. Hij was zou enthousiast op zijn stoel heen en weer aan het wiegen dat zijn stoel in een zakte. Dat heb ik nog nooit meegemaakt bij een marxistische meer theoretische discussie.
Het verhaal vanuit de IS werd echter prachtig aangevuld door de bezoekers. Luxemburg had allerlei belangrijke analyses gemaakt, die helemaal onderbelicht waren gelaten door de inleider! Gelukkig waren er veel ervaren Marxisten in de zaal die daar vol overgave over konden praten. Wat niet wegneemt dat de ook simpele vragen gesteld konden worden, dit vulde juist elkaar aan.
Iemand vanachter in de zaal van ook buiten de IS, die zichzelf identificeerde als iemand uit het FNV ledenparlement, vroeg zich af hoe Luxemburg zich verhield tot haar vrouwelijkheid en het feminisme. Want daar hield ze zich niet echt mee bezig. In de discussie kwamen we er achter dat Luxemburg zich niet wilde laten wegzetten als vrouw, en zich daarom niet voornamelijk bezig wilde houden met vrouwenzaken. De leiding van de SPD had haar dit gesuggereerd. Wat niet betekende dat het haar koud liet. Het schijnt dat zij een soort arbeidsdeling had met haar goede vriendin, Clara Zetkin. Zij zei over haar en haarzelf: 'wij zijn de enige mannen in de SPD!'.
Later in de bijeenkomst relateerden de mensen in de zaal de theorieen en ervaringen van Luxemburg aan vanalles uit hun eigen praktijk. Een activist uit Duitsland relateerde het aan het organiseren van radicale referenda in Berlijn. De FNV Ledenparlementarier relateerde het aan het radicaliseren van de vakbondsachterban. Het is goed te zien hoe een gemengde zaal in zo'n bijeenkomst elkaar kan aansteken in enthouasiasme en collectief lessen kan trekken uit de socialistische geschiedenis en het heden.
Tijdens het schrijven van dit verslagje komen ondertussen zoveel mensen bij 'waarom blijft de sociaal-democratie' binnen dat er niet genoeg stoelen zijn. Het is opmerkelijk, mensen komen dus echt niet slechts voor die paar bijeenkomsten met 'grote namen', we kunnen echt concluderen dat mensen komen voor de diepgang.

Marxisme festival van start - actieverslag!

Het jaarlijkse marxisme festival is weer van start gegaan. Enkele honderden mensen zullen de komende twee dagen radicale bijeenkomsten volgen over de strijd tegen racisme, de strijd op de werkvloer, een feministische tentoonstelling bezoeken en vooral ook elkaar ontmoeten . De Rode Lynx is voornemens iets van een live blogje bij te houden.
Om een uurtje of tien verzamelt de IS zich, of althans, zij die het gister niet te laat hebben gemaakt of van ver moeten komen, voor het CREA gebouw in Amsterdam. Zoals het goede socialisten betaamd vermanen wij onszelf nog even vandaag flink ons best te doen. Het heeft wat ritueels, als een soort bezweringsspreuk voor een groot moment. Het Marxisme Festival is dan ook echt een grote jaarlijkse gebeuertenis voor de IS. Met iets van 100 leden zo'n festival neer kunnen zetten, is keer op keer een flinke prestatie.
Maar dan moet het nog wel even gebeuren. Dat is ieder jaar toch even spannend. Hebben we wel genoeg gemobiliseerd? Komen mensen wel voor het hele festival of alleen voor die Black Panther? De bezoekers maken het festival voor een belangrijk deel. Als er te weinig mensen zijn dit er automatisch weinig pit in. Als je dan in een bijeenkomstzaal zit om 10:55, 5 minuten voor een eerste bijeenkomst, en er zit welgeteld één persoon (plus de rode lynx) in de zaal, dan begin je wel wat zenuwachtig te worden.
En dan heb je nog de concurrentie tussen de bijeenkomsten, altijd leuk voor de sprekers van de net iets minder interessante bijeenkomsten. Arme kameraad die geprogrammeerd is tegenover Emory Douglas. Deze ochtend is Ewout van den Berg geprogrammeerd tegenover Anja Meulenbelt, die gaat vertellen over 'boze witte mannen'. 10:57, en nu zitten nog slechts 3 mensen in totaal in de zaal. Oeps. 'Tsja, de eerste bijeenkomst die wil nooit zo vlotten eh' vertel ik de andere twee mensen in de zaal. Wat verbaasd kijken zij mij aan. Ik zie ze vraagtekens stellen. Oeps.
11:03 en in ene zitten er dertig mensen in de zaal. Ok. Zenuwen waren voor niets. Zo te zien kunnen genoeg mensen zich interesseren voor een discussie over de Europese economie. Auke den Otter uit Utrecht heet de mensen welkom en Ewout begint zijn verhaal. We krijgen een verhaal te horen over wat het Europese project is, hoe de Europese economie er voor staat. 'De euro is er niet gekomen om de vrede te bewaren maar om werkers in landen tegen elkaar uit te kunnen spelen' en 'de euro moet een reservemunt worden, een concurrent voor de dollar, die zich meerwaarde kan toe-eigen'. Maar dat er achter de Euro veel tegenstrijdige belangen schuil gaan, zoals tussen de kern en de periferie in Europa. 'De overschotten van de één zijn de tekorten van de ander'. De zaal luistert aandachtig. We zijn los, we hebben het weer geflikt.
Wellicht komt het doordat de crisis inmiddels jaren duurt, en schijnbaar het gewoon op economisch beleid we al jaren hetzelfde voor de kiezen krijgen, maar het praatje van Ewout is weinig vernieuwend. Het is wel overzichtelijk. We krijgen keurig uitgelegd hoe staten het spelletje spelen om hun neoliberale beleid er door heen te drukken. Ik merk dat het bij mezelf ook een beetje is weggezakt. De ene na de andere rechtse leugen wordt door Ewout doorgeprikt. Als je je nog ooit af vroeg hoe het kan dat de beursen toch zo hoog staan terwijl de economie zo slecht er voor staat, dan moet je deze inleiding binnenkort terugkijken op SocialistTV, het youtube kanaal van de IS.
Dan in ene komt er een pittig stukje in de inleiding. Ewout gaat met grote sprongen door Marx' theorie van de dalende winstvoet en de tegenstrevende tendensen, de theorie die over de lange termijn de economische ontwikkeling bepaalt. Hier begint hij wat te haperen en praat hij met wat minder zelfvertrouwen. Vervolgens wordt het nog lastiger, want hij past de theorie toe op de crisis van de jaren '70 en de ontwikkeling tot de zwakke groei van de de jaren 1990. Nu wordt het echt interessant. Hoe interessanter en pittiger de discussie wordt, hoe moeilijker Ewout het heeft. Op een gegeven moment zit hij te peuteren aan het doek dat op de tafel ligt. Maar hij komt er doorheen en krijgt een stevig applaus achteraf.
De discussie is ook prachtig. Het gaat allemaal wat snel en valt niet echt bij te houden. Freek van Marx21 vertelt over de Duitse economie onder de andere dat sinds 1990 de definitie van een werkloze in Duitsland 17 keer is aangepast, en dat het niet allemaal zo mooi is in Duitsland als het lijkt. Dat er ook veel zogenaamde 'een euro banen' zijn. De productiviteit is omhoog gegaan maar de lonen liggen al twintig jaar nagenoeg op een effectieve nullijn, waardoor er een verschuiving is van arbeid naar kapitaal. Ook prachtig is de opmerking 'Ik vindt het opmerkelijk dat de vakbonden zo blij zijn met de huidige kleine opleving want volgens mij laat dat zien dat ze geen idee hebben hoe ze met crisissituaties kunnen omgaan. Ze hebben geen echt strategie voor massa-ontslagen en bedrijfssluitingen'.
Peter vertelt over een ander effect van de crisis. Voor hem had iemand het al over de 'ecologische crisis', maar Peter zet het licht op de 'humanitaire crisis', zoals in Griekenland. Deze bijeenkomst wordt telkens beter. Dat voorspelt veel goeds voor de rest van het festival.

donderdag 13 februari 2014

Leren van de Black Panthers

Black Panther voedselprogramma
Het verhaal van de Black Panthers is indrukwekkend en inspirerend. Zodanig zelfs dat hier in aanraking mee komen er voor zorgt dat je opnieuw na gaat denken over hoe je actief bent en organiseert. Woensdag avond draaide de Internationale Socialisten Amsterdam de film 'The Black Power Mixtape', waarin de opkomst en de ondergang van de Black Power beweging gedocumenteerd was vanuit een unieke invalshoek. Daarover valt zeer veel te zeggen: met 90 mensen was het goed bezocht en een mooie opmaat naar de antiracismedemonstratie op 22 maart. Bij mij wierp de film echter nog een vraag op: hoe concreet moet je activisme zijn?

Als grap zou ik kunnen zeggen dat Black Panthers niet echt vaak naar Nederland komen, behalve dan voor de IS. De vorige keer dat een Black Panther in Nederland was, was dat David Hilliard. Ook hij kwam naar het Marxisme Festival. Hij legde continu de nadruk op de aloude organisatiemethode van de Black Panthers: organiseer dingen voor je gemeenschap zoals eten, zorg, onderwijs, enzovoorts. Bij deze voorzieningen moet je denken aan een ghetto als Harlem in New York dat er vóór de Black Power beweging er nog vele malen erger voor stond dan nu.

De Universitaire Activisten, een activisten-club waar de IS toen ook bij betrokken was, raakten zo geïnspireerd dat velen het idee opvatten om vervolgens aan de witte studenten op de UvA eten te gaan uitdelen. Als IS hebben wij daar toen hard tegen gepleit. Niet alleen hadden we met onze weinige middelen belangrijker werk te doen, maar daarnaast verschilde de omstandigheden van de blanke UvA-student in 2007 radicaal met die van een zwarte ghettobewoner in 1970. Wat de Black Panthers de ghettobewoners bood hadden de studenten al (eten), of de staat bood het hen aan via een verzorgingsstaat, zoals onderwijs en zorg.

Er is niets mis met inspiratie opdoen van eerdere bewegingen, maar het is wel handig het marxistische adagium te volgen: een concrete analyse maken van een concrete situatie. Oftewel: niet rücksichtslos kopiëren van een andere situatie. Echter, de situatie in Nederland is weer danig oninspirerend, en links hier zo onderontwikkeld, dat trends vanuit het buitenland hier toch wel (alhoewel met enige jaren vertraging) meestal wèl heen gekopieerd worden. Vervolgens zijn activisten dus bezig met de verkeerde gereedschappen, om het maar zo te stellen, want ze zijn niet geschapen voor de specifiek Nederlandse omstandigheden.

Gister was er dus weer die confrontatie met de Black Panther methode. Het deed me terugdenken aan een kritiek die ik had gekregen van een kameraad uit Amsterdam West. Wat biedt de IS nu concreet voor jongeren in West? Mijn antwoord was het grote verhaal: een efficiënte manier van organiseren zodat je kan interveniëren in strijd als het losbarst, goed kunnen mobiliseren, principieel socialistisch zijn enzoverder enzoverder. Ik zal het niet helemaal uiteenzetten, maar hij was er niet helemaal tevreden mee.

Voor een organisatie als de IS is dat grote verhaal het belangrijkste en voornaamste. Voor de duidelijkheid: het lijkt me geen goed idee als de IS zich bezig gaat houden met zelfhulp zoals bijvoorbeeld Vrouwen Tegen Uitzetting dat doet. Dat is te beperkt. VTU doet prima werk en helpt veel mensen, maar de problemen in de wereld moet je in de eerste plaats proberen uit te roeien, niet verzachten. Daarvoor moet je a) een idee hebben waar die problemen vandaan komen b) een idee hebben van hoe je dat fundamenteel aanpakt en c) daartoe een krachtige organisatie en beweging toe weten op te bouwen. Echter, wat we concreet bieden, dat moeten we niet uit het oog verliezen. Op dit moment is dat tamelijk weinig.
Black Panther kledingvoorziening

Het zou goed zijn als wij als kameraden elkaar beter weten te ondersteunen bij vraagstukken als: hoe confronteer je een racistische agent op straat? Hoe ga je om met een seksistische collega? Hoe bundel je onvrede op je werk in een actie tegen je baas? Het zijn dat soort dingen die niet meteen op het niveau liggen van 'hoe bouwen de de volgende massa-demo' maar het zijn belangrijke kwesties waar iedere werker en student zich voor geplaatst ziet. Wij praten hier uiteraard wel over onderling. Op mij werk heb ik ruimte kunnen bevechten en een voor mij zeer voordelige regeling kunnen treffen door de baas bang voor mij te maken. Na het een en ander aan subtiele verwijzingen zoals 'Google mijn naam maar eens' liet ik her en der wat 'grapjes' vallen. 'Ach ja, als het me niet bevalt, dan sta ik hier morgen met 30 gemaskerde idioten voor de deur'. En zo zijn er veel meer voorbeelden. Gister na de bijeenkomst vertelde een andere kameraad, toen we het hier over hadden, ook met veel plezier over hoe hij met wat andere collega's ooit een racist op zijn werk het zwijgen had opgelegd door hem even apart te nemen.

De Britse Socialist Workers Party (ja, ik haal hun als een voorbeeld aan) hebben een brochure die tamelijk gedetailleerd ingaat op hoe je je op je werk kan positioneren als vakbondslid. Welke stappen je moet nemen, welke rechten je hebt, hoe je discussies aan kan gaan, hoe je je moet verhouden tot de bond en je baas, etc. etc. Het is een zeer leerzame brochure, gebaseerd op jaren ervaring die SWP'ers hebben met dat werk. De partij heeft die ervaring gecentraliseerd (een voorname functie van centralisme is het centraliseren van ervaringen) en gebundeld in de brochure. Dit is zeker een goed voorbeeld van hoe je als socialistische organisatie je leden iets concreet kan bieden, 'waar men concreet iets aan heeft'.

Me dunkt dat we hier wat van kunnen leren. We kunnen onszelf veel concrete lessen en handvaten bieden voor problemen die je als socialist, alleen of gezamenlijk, alledaags tegenkomt. Wederom, socialisten moeten vooral hun aandacht gericht houden op de revolutie en bezig zijn met de totaalstrijd. Uiteindelijk is dat het enige waar de werkende klasse als geheel op de lange termijn concreet iets aan heeft. Maar dat concrete in het hier en nu moeten we niet uit het oog verliezen. Tijd om hier eens wat verder over na te denken. Of ben ik nu weer te veel beïnvloed door de Panthers?

zaterdag 9 november 2013

Een leus die beter aansloeg dan de standaard antibezuinigingsleuzen

Eén van de redenen waarom wij Internationale Socialisten op straat onze krant verkopen is dat je dan wekelijks aan voelt hoe het met de werkende klasse er voor staat. Hoe ze reageren op wat wij zeggen, of ze actie willen voeren, of dat ze gelaten zijn, etc. Het Mercatorplein in Amsterdam is zo'n plek, daar verkoopt de Rode Lynx De Socialist. Vandaag kwamen wij achter een betere leus dan we tijden gevoerd hebben. Of althans, voor nu.

Hoe wij mensen met onze krant aanspreken hangt aan de ene kant af van de actualiteit, die de hele tijd veranderd. Maar aan de andere kant zijn er de altijd aanwezige bezuinigingen. Daar doen we meestal wat rondom in zowel de leuzen die we roepen, als de manieren waarop we mensen direct aanspreken. Dus bijvoorbeeld: 'Bezuinigingen voor de ons, cadeau's voor de rijken. Rutte is de slechtste premier ooit, maar wat doen we er aan? Lees het in De Socialist'. Anderzijds is er de anti-Rutte aanpak, die eventjes wel werkte: 'Ben je ook helemaal klaar met Rutte?' 'Vindt je Rutte ook zo'n lul?'

Onze nieuwe krant, van november, gaat verder op dat anti-Rutte trend. Da's het mooie van Leninisme, dat je de ervaringen van de leden snel in praktijk om kan zetten. In tegenstelling tot dat bureaucratische anarchisme (hahaha :p ). Hoe dan ook, met Sint-Rutte-voor-de-rijken op de voorkant dachten we dus wel even goed aan te sluiten! 'O, Sint-Rutte. hm. Maar ik ben vóór Sinterklaas'. Ok. Balen, men vatte 'm niet echt dus op het Mercatorplein in Amsterdam. En de anti-bezuinigingsleuzen vonden ook gewoon geen enkele weerklank.

Toen zei een kamaraad: 'misschien moeten we meer zoals de vakbond doen'. We hadden natuurlijk die dag al gesproken over de problemen die er zijn rond de demonstratie van 30 november. Maargoed, he, wat we deden werkte niet dus dan dien je het over een andere boeg te gooien. 'Voor koopkracht en echte banen!' precies zoals de FNV-leus voor 30 november. 'Meer poen voor werkers! De armoe zat! Wij willen betere huizen! Voor een socialer Nederland!' En dat soort leuzen in de mix erachteraan. Nu: het ging alsnog niet echt brilliant. Maar we kregen wel meer reacties en aanspraak.

Hoe komt dit? We wisten het niet precies. We denken dat de mensen niet echt veel vertrouwen meer hebben in bezuinigingen stoppen. Want dat gaat al zo lang door. En het lukt ons gewoon, grofweg, de afgelopen 30 jaar niet. Koopkracht en banen daarentegen ligt wellicht wat meer voor de hand. En het is minder abstract. En: het is niet: 'Verdedig wat ooit was!' maar het is: 'een beter leven!'. Sowieso denk ik de laatste tijd: socialisme is van de vooruitgang, en we zijn alleen maar aan het verdedigen, dat is niet juist, we zijn soms tot vaak redelijk ouderwetserig, we moeten juist nieuw en fris zijn. 

Affijn, er zitten hier hier misschien wel diepere redenen achter. Eh maar ik moet nu even naar de verjaardag van de Zwarte Lynx om in zekere staat de bourgeoisie te vervloeken en revolutionaire onzin uit te kramen. Dus weet je wat, je zoekt het maar uit met dit artikel, trek maar lekker zelf je conclusies. Ik ga dit artikeltje niet redigeren, het bier wacht!

Geniet van je weekend :)

zondag 27 oktober 2013

Argumenten tegen een BDS-campagne, uit de anti-apartheidscampagne.

In Nederland is een vrij kleine groep mensen bezig met het boycotten van Israëlische producten. In deze volgen zij internationale acties hier rondom. Het heet ‘Boycot, Divestment and Sanctions’ oftewel BDS. Ik heb altijd wel mijn vragen gehad bij het nut van deze campagne, en of we er in zouden slagen hier iets mee te bereiken. Dit idee werd versterkt door onze grote isolatie, zowel politiek als sociaal. Want deze beweging werd gedragen door Palestina-actieveteranen. De Internationale Socialisten hebben zich er ook aan verbonden.

In 2011 nam het Israëlische EBS de buslijnen over die mijn huidige dorp Landsmeer verbinden met Amsterdam. De eerste bus die reed werd geblokkeerd. Ok, inderdaad, boycot, consequent zijn. Maar tegelijkertijd was dit de enige bus die ik zou kunnen pakken. Dus als mijn fiets kapot is, dan zou ik dus moeten lopen. Of als ik te ziek ben om de fietsen, dan kan ik mij überhaupt niet vervoeren. Het deed me denken, en ik nam dus gewoon de bus als dat noodzakelijk was. Vanaf dat moment vond ik het een bizar idee eigenlijk om te denken dat je met een kleine geïsoleerde verzameling individuen op vrijwillige ongecontroleerde basis met een boycot en oproepen tot sancties iets voor elkaar zou kunnen krijgen.

Bij de IS bepleit ik al langer voor meer historisch zelfbewustzijn, laat dit een start zijn van wat ik daar zelf geschreven aan bijdraag. In Internationaal Socialisme 16 uit 1990 vond ik een bijzonder interessant artikel dat beargumenteerd dat een campagne à la BDS onzinnig is. Ik wil niet zeggen dat ik het met alles eens ben uit het artikel: sommige dingen zijn wel erg rechtlijnig of zelfs verkeerd beargumenteerd. Desalniettemin denk ik dat dit artikel krachtige argumenten geeft tegen BDS. Het is een lang stuk over Zuid-Afrika en solidariteitsacties met de anti-apartheidsbeweging.

Wil je het goed kunnen plaatsen in de actiecultuur, IS-cultuur en politieke omstandigheden van de tijd, lees dan het artikel in zijn geheel. Heb je de aandachtsspanne van een goudvis/internetter, ga dan meteen door naar de conclusie.




Kort geleden is in Zuid-Afrika de noodtoestand opgeheven. Een aantal maanden geleden werd het ANC gelegaliseerd, en werd Nelson Mandela vrij gelaten. Betekent dit dat het einde van de apartheid in zich is? En wat voor akties moeten we in Nederland voeren?

Solidariteitsakties in Nederland

Nog steeds apartheid.

De legalisering van het ANC en de vrijlating van Nelson Mandela, en het opheffen van de noodtoestand zijn kleine vooruitgangen. Maar de lonen van zwarte arbeiders zijn nog steeds erbarmelijk veel lager dan de lonen van blanken. De bazen proberen nog steeds de lonen zo laag mogelijk te houden, om de winstvoet niet te laten dalen. Verder blijft het voor de Klerk (toenmalige president van Zuid-Afrika – RL) en konsorten belangrijk om “het gunstige investeringsklimaat” in Zuid-Afrika te handhaven. Dat wil zeggen: lage loonkosten en weinig kans op “verliezen gevende” stakingen en opstanden. Het apartheidssysteem biedt deze voorwaarden.

Nog steeds hebben de blanken privileges en betere opleidingsmogelijkheden. Blanken hebben veel hogere lonen, ook als ze hetzelfde werk doen als zwarte arbeiders. Iedere blanke heeft een eigen zwembad, en dit terwijl in zwarte woonoorden, waar duizenden mensen op elkaar gepakt leven, vaak maar enkele tientallen waterpunten zijn.

Het is onwaarschijnlijk, dat de blanken zonder enige tegenstand van deze privileges afstand zouden doen. Nog onwaarschijnlijker is het, dat bedrijven in de toekomst loonsverhogingen zouden gaan doorvoeren, in een tijd dat de Zuid-Afrikaanse ekonomie in krisis verkeert, en de bazen juist de lonen zo laag mogelijk willen houden om zo veel mogelijk de winsten hoog te houden.

De zwarte arbeidersklasse zal de strijd voor betere levensomstandigheden moeten voortzetten, en kan niets verwachten van de Klerk. Die maatregelen, die de afgelopen tijd genomen zijn in Zuid-Afrika betekenen voor de leefomstandigheden van zwarte arbeiders minder dan hier in Nederland gesuggereerd wordt. Hun funktie is meer propagandisties naar het buitenland toe, dan dat de Klerk zich werkelijk bekommert om de leefomstandigheden van zwarte arbeiders.

Twee voorbeelden die dit illustreren zijn de volgende maatregelen: apartheid in de gezondheidszorg wordt opgeheven en het toestaan van gemengde huwelijken (dit was wel 5 jaar geleden, maar het is toch in dit verband erg illustratief). Een paar weken geleden hoorden we dat de staatsziekenhuizen tegenwoordig ook toegankelijk zijn voor zwarten. De meeste blanken gaan echter allang niet meer naar staatsziekenhuizen, maar geven voorkeur aan dure priveklinieken, die zwarten nooit kunnen betalen. Nu krijg je de volgende situatie: dure, en goede zorg kan je alleen maar krijgen in de priveklinieken, en zwarten moeten het doen met minimale gezondheidszorg, wat precies voldoende is om hun weer op te lappen voor de arbeidsmarkt. Er is dus hiermee totaal géén einde aan de apartheid in de gezondheidszorg.

Een ander voorbeeld is het toelaten van gemengde huwelijken. Wat hebben zwarten daaraan, als ze weggerukt worden van hun gezinnen, honderdvijftig kilometer van hun woonplaats moeten werken, en als echtgenoten elkaar maar drie weken in een jaar kunnen zien? Het gemengde huwelijk is dan echt iets waar veel zwarten op zitten te wachten.

Wat kunnen we zeggen over de legalisering van het ANC? Hier zitten twee kanten aan. Ten eerste: de Klerk wil het ANV in een onderhandelingspositie dwingen. De afgelopen jaren werd het de Klerk te heet onder de voeten, er waren veel demonstraties, en de ekonomiese situatie in Zuid-Afrika gaat sterk bergafwaarts. Op de kwestie: ANC en onderhandelingen is Peter Storm al uitgebreid ingegaan in zijn artikel (eerder deze krant – RL) over het boek van Alex Callinicos.

Over de ekonomiese situatie valt wel meer te zeggen. De Zuid-Afrikaanse ekonomie verkeert in krisis, niet alleen omdat ze wordt meegesleurd in de krisis van het kapitalisme op wereldschaal, maar vooral omdat de de [sic] ekonomie flink getroffen wordt door stakingen, sankties en boykots. En dat is de tweede kant aan de legalisering van het ANC, en de andere maatregelen: Zuid-Afrika probeert uit het ekonomiese isolement te breken, en probeert de westerse regeringen over te halen hun sankties te beëindigen.

Dat is dus de propagandistiese funktie van de maatregelen: naar buiten toe wordt een beeld gewekt van een “Zuid-Afrika dat eindelijk de de apartheid afschaft, nu zijn sankties niet meer nodig”. Dat is ook de reden van de bezoeken van de Klerk aan westerse regeringen. Maar we hebben gezien dat er van apartheid nog steeds sprake is in Zuid-Afrika. het is dus belangrijk dat de sankties gehandhaafd worden. Er is natuurlijk wel een belangrijk pluspunt aan de legalisering van het ANC en andere verzetsorganisaties: het is gemakkelijker om nu te werken dan in illegaliteit. Nu de bewegingen openlijk kunnen funktioneren, is er iets meer ruimte gekomen om door te gaan met de strijd voor betere leefomstandigheden en tegen de onderdrukking. Het is belangrijk dat we de akties van Zuid-Afrikaanse zwarte arbeiders steunen met solidariteitsakties in Nederland. We hebben gezien dat het van het grootste belang is, de sankties en boykots te handhaven. Maar wat kunnen we hier in Nederland doen, om effektieve sankties te bereiken? Wat voor akties moeten er gevoerd worden, en wat zijn de mogelijkheden voor de solidariteitsbeweging in de toekomst?

De burgerlijke staat en sankties

Van een aantal landen, ook in Nederland, hebben de regeringen in de afgelopen jaren sankties tegen Zuid-Afrika afgekondigd. Maar kunnen we op de burgerlijke staat vertrouwen? Kan de staat werkelijk garanderen dat sankties nageleefd worden? De multinationals, die zich in Zuid-Afrika vestigen, hebben vestigingen over heel de wereld. Via allerlei andere landen kunnen sanktiewetten in Nederland dus heel gemakkelijk door deze multinationals ontdoken worden. Een sanktiewet in Nederland vormt nauwelijks een belemmering voor hun om toch te leveren aan Zuid-Afrika, of om zich er toch te vestigen, wat dan ook nog vaak onder een andere naam kan. De internationale handel en wandel van grote bedrijven is voor de regering vaak moeilijk te kontroleren. Neem bijvoorbeeld de Shell: tijdens het olie-embargo kwam Zuid-Afrika toch nog gewoon aan olie. Deze olie werd door de Shell geleverd, waarbij het bedrijf enorme winst boekte. Of de KLM: Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen mogen niet meer op Johannesburg vliegen, dus neemt de KLM bijzonder graag die taak over. Het zal niemand verbazen dat de KLM hierbij enorme winsten maakt.

Ten eerste is het dus moeilijk te kontroleren of sanktiewetten werkelijk nageleefd worden, ten tweede kunnen we ook niet al te veel van de staat verwachten wanneer ze wèl op de hoogte is van het feit, dat bedrijven deze wetten overtreden. IN 1987 werd het wapenembargo tegen Zuid-Afrika omzeild door bedrijven als Philips, Eurometaal, v. Ommeren en Space Capital. De regering was hiervan op de hoogte, maar haar kommentaar was als volgt: “het paste de regering niet om tegen bedrijven op te treden”. Nee natuurlijk niet! Ze is er toch om de belangen van de bazen te verdedigen? De staat zal er alleen op letten of wetten die de heersende klasse beschermen, nageleefd worden. Een derde kwestie is het feit dat de belangen van de staat en het bedrijfsleven dezelfde zijn. Het is van belang voor “de Nederlandse ekonomie” dat de bedrijven in Nederland winst maken. Verder worden belangrijke posities in staatsorganen, zoals kamerlidmaatschap, lidmaatschap van allerlei invloedrijke adviesorganen voor het grootste deel bekleed door figuren uit de top van het bedrijfsleven. Deze mensen bekleden vaak meerdere funkties tegelijk: ze bekleden hoge posities bij meerdere bedrijven tegelijk, bij banken, in staatsorganen. Ook is de staat zelf direkt aandeelhouder bij bedrijven, steekt er enorm veel geld in en deelt de bedrijven met anderen. Zo is de staat bijvoorbeeld voor de helft eigenaar van de NAM, een aardgasbedrijf, de andere helft is in handel van Shell. Zie hier dus de gemeenschappelijke belangen. Hetzelfde verhaal geldt voor legio andere bedrijven, zoals de KLM, NS, Hoogovens, en de Gasunie, waarbij het eigendom wordt gedeeld met de AMRObank.

Als we kijken naar de Raad van state, zien we ook dat voor veel mensen het lidmaatschap ervan wordt gekombineerd met een aantal kommissariaten en lidmaatschap van in veel gevallen het CDA. Dit is bijvoorbeeld het geval bij twee topfunktionarissen van Aegon. Een ander voorbeeld is de ex-voorzitter van de bazenklup VNO, van Veen, die tevens lid is van de Raad van State, en kommissariaten gekleedt bij Akzo en Nationale Nederlanden. Dit maakt duidelijk hoe sterk de belangen van de staat en de kapitalisten met elkaar verstrengeld zijn. En ten vierde duurt het enorm lang om sankties te bereiken via de staat. Eerst moet een wetsontwerp gemaakt worden, wat dan tientallen keren gewijzigd en besproken moet worden, dan worden er wekenlange debatten gevoerd en uitgesteld, dit alles kan jaren in beslag nemen. Terwijl een aktie een bedrijf in de Rotterdamse haven bijvoorbeeld, om een kolentransport uit Zuid-Afrika te boykotten, binnen aanzienlijk kortere tijd kan worden georganiseerd.

Burgerlijke partijen en sankties

We zien dus, dat we van de staat geen al te hoge verwachtingen hoeven te koesteren. Maar hoe zit dat met links-reformistische partijen zoals de PvdA en Groen Links? Zoals te verwachten valt gezien de verwevenheid van de staat en het bedrijfsleven, kunnen deze partijen alleen veranderingen doorvoeren zolang die niet te koste gaan van de winsten van het bedrijfsleven. En bij alle sankties is dit het geval. Veranderingen kunnen wel doorgevoerd worden zolang de druk van onderop erg groot is. In feite heb je dan de situatie dat akties van onderaf gevoerd kunnen worden, in de bedrijven, en daarbij de PvdA en Groen Links er achteraan hobbelen, of in sommige gevallen zelfs de akties zullen proberen te beëindigen.

Het volgende voorbeeld illustreert duidelijk de rol van de PvdA in de gemeenteraad in Rotterdam. De RUM, vakbond van mijnwerkers in Zuid-Afrika, vraagt om het instellen van een internationale kolenboykot. In Rotterdam heeft de PvdA in haar verkiezingsprogramma staan: “De Rotterdamse haven mag niet worden misbruikt voor de invoer van produkten uit Zuid-Afrika (met name kolen en fruit). De Gemeente wendt al haar middelen aan zulks ook buiten haar direkte zeggenschap te bevorderen”. In 1988 verleent de PvdA het overslagbedrijf Swartouw een lening voor de aanleg van een nieuwe steenkolen terminal anti-apartheidorganisaties dringen er bij de PvdA op aan aan de lening de voorwaarde te verbinden geen kolen uit Zuid-Afrika bij de nieuwe terminal over te slaan.

De PvdA blijkt echter óf de inhoud van haar verkiezingsprogramma, óf “al haar middelen” óf beide ineens vergeten te zijn, en legt Swartouw geen strobreed in de weg bij de overslag van kolen uit Zuid-Afrika. Hierbij stonden de ekonomiese belangen van de gemeente Rotterdam, namelijk de opbrengsten van de Rotterdamse haven centraal. Ook de PvdA moet, omdat ze in de gemeenteraad zit en hierin wil blijven, hiervan koncessies doen. Hier is duidelijk te zien waar reformisme toe leidt: hervormingen? Prima! het moet alleen niet ten koste gaan van het kapitaal.

Vertrouw op eigen kracht.

Bij het bovenstaande voorbeeld was er veel meer bereikt als er een aktie bij het bedrijf Swartouw was geweest waarbij arbeiders zelf kolen uit Zuid-Afrika weigeren over te slaan. De werkvloer is dan ook de plaats, waar arbeiders de macht hebben het werk stil te leggen, en zo de produktie van wapens voor Zuid-Afrika kunnen stilleggen, of kolentransporten van Zuid-Afrika kunnen tegenhouden, of sanktiemaatregelen van bedrijven kunnen afdwingen. Begin jaren 70 waren de vakbonden ruimschoots betrokken bij solidariteitsakties. In 1975 wees de regering een projekt om kernreaktoren (die gebruikt worden voor de opbouw van een Zuid-Afrikaanse atoommacht) te leveren niet af. In een vroeg stadium deelden de vakbondskaders in het Rotterdamse bedrijf Nucleair mee dat de arbeiders weigerden aan het projekt mee te werken. Uiteindelijk werd in 1976 het projekt overgeheveld naar Frankrijk. Een ander voorbeeld is de kwestie bij Hoogovens-Estel in 1974: Hoogovens zouden gaan deelnemen in een fabriek voor halffabrikaten in Saldanha (Zuid-Afrika), waar een giganties projekt liep voor de bouw van een haven, scheepswerf en dergelijke. De bedrijfslevengroep van de Industriebond NVV (voorloper FNV) was zeer verontwaardigd: vanwege het karakter van het projekt, de steun die ermee werd verleend aan het apartheidsregiem, en vanwege de werkgelegenheid die bedreigd werd. In een motie werd opgemerkt, dat dit weer een duidelijk voorbeeld was van de manier waarop de bazen, zonder medeweten van arbeiders hun investeringsbesluiten nemen. De investering in Saldanha werd dan ook afgewezen, zolang in Zuid-Afrika nog apartheid was.

Januari 1975 werd een forumavond belegd door Estel, waarin uit de doeken werd gedaan door de bazen waarom het bedrijf in Zuid-Afrika wilde investeren. Hier kwamen zo’n duizend arbeiders naar toe. Ze gebruikten twee argumenten: de moeilijke grondstoffensituatie waarin het bedrijf verkeerde (tekort aan ijzererts), en ten tweede zeiden de bazen dat “ze ook wel moeite hadden met het apartheidssysteem, maar dat ze door een sociale paragraaf in te lassen zelf wel de apartheidsproblemen op kon lossen”. De arbeiders lieten zich geen zand in de ogen strooien: ze antwoordden dat ten eerste ijzererts de meest voorkomende grondstof ter wereld is, en dat Estel dus niet in Zuid-Afrika hoeft te zitten om aan deze grondstof te komen, en ten tweede zagen ze dat het naleven van de “sociale paragraaf” volkomen onkontroleerbaar was, een smoes om de investeringsplannen doorgedrukt te krijgen.

Taken van de solidariteitsbeweging in deze periode

De jaren tachtig werden gekenmerkt door neergang in de klassenstrijd. Grote vakbondsakties zoals in de jaren ’70 kwamen niet meer zo van de grond. In deze periode is men gaan zoeken naar andere vormen van strijd, en is de rol van vakbonden en strijd in bedrijven bij de solidariteitsbeweging sterk naar de achtergrond verdreven. Een van de akties die werd georganiseerd is de konsumentenboykot. Deze aktie heeft zich echter nooit massaal uitgebreid, meer mensen bij de solidariteitsbeweging betrokken, radikale vormen aangenomen, en heeft ook geen konkrete belangrijke resultaten binnen gehaald. Er zijn een aantal redenen waarom deze aktievorm uiteindelijk niet suksesvol is: ten eerste is het heel moeilijk om deze strijd, die op individuele basis gevoerd wordt, jaren lang in je eentje vol te houden. Mensen leren in al die tijd niet dat je met strijd kunt winnen. Ze hebben niet het gevoel deel uit te maken van een grote, machtige beweging, maar hebben misschien in al die tijd maar enkele mensen uit hun kennissenkring ertoe kunnen overhalen eens een keertje geen Shell te tanken. Op de lange duur werkt dit enorm demoraliserend.

Verder geven de mensen die intensief voor deze aktievorm propaganda voeren, vak blijkt van een tamelijk elitaire levensvisie: een groep verlicht, verantwoordelijke intellektuelen realiseren zich al jaren dat ze geen produkten uit Zuid-Afrika moeten kopen. Iedereen die dit nog niet doet, houdt volgens hun het apartheidssysteem in stand. Het gaat uit van de volledig moralistiese idee dat konsumenten de schuld zijn aan het apartheidssysteem. Het komt overeen met ideeen die veel mensen hebben over de derde wereld: er wordt van uit gegaan dat de arbeiders in Nederland profiteren van de uitbuiting in de derde wereld. Ik wist niet dat arbeiders in Nederland profiteerden van het feit, dat de Shell winst maakt? Zien ze daar iets van terug, ja, alleen herhaalde bezuinigingen om het winst maken door de Shell en de andere kapitalisten te blijven garanderen. Ga aan een bijstandsmoeder, die enorm moet puzzelen om de eindjes aan elkaar te knopen, haar kinderen niet normaal, gezond te eten kan geven en geen kleren kan kopen, vertellen dat ze loopt te profiteren?! Op deze manier kun je geen grote groepen nieuwe mensen bij de strijd betrekken. Je kunt ze alleen ertoe bekeren.

Ten derde gaat deze theorie er volledig aan voorbij hoe mensen hun ideeën veranderen: mensen hun ideeën veranderen door strijd. Tijdens een kollektieve aktie, waarbij ze het werk neerleggen, zien ze dat ze macht hebben. Ze zien dat hun aktie kan werken. Ze weten dat ze niet de enige zijn de “hele aparte” ideeën heeft, maar dat ze deel uit maken van een kollektief, dat boos is en aktie wil voeren. Zien dat een aktie werkt, dat ze macht uit kunnen oefenen. Dat ze met velen zijn. Ze leren tijdens de strijd wat er fout is gegaan, en wat goed, en hoe je de strijd kunt voortzetten. Bij iedere aktie die arbeiders kunnen volhouden en die ze winnen, groeit het politieke zelfvertrouwen. Dat krijgen ze nooit wanneer ze in hun eentje een aktie jaren lang moeten voeren die niets opbrengt. En als laatste komt daar nog bij, dat het deel van de totale Zuid-Afrikaanse produkten, en produkten van bedrijven die in Zuid-Afrika zitten, dat voor konsumptie bedoeld is, zeer klein is. Ook in die zin is een aktie in de bedrijven veel effektiever. Het idee van de konsumentenboykots is overigens niet uit de lucht gegrepen. In port Elizabeth in Zuid-Afrika zijn een aantal keren een sukselvolle konsumentenboykots geweest. In zwarte woonoorden hielden mensen soms een weekend lang een totale boykot van de blanke middenstand. Met deze akties werden grote groepen mensen tegelijk op de been gebracht. Maar kun je, omdat het in Zuid-Afrika sukselvol is geweest, deze aktievorm gewoon overplanten naar Nederland? Er zijn nogal wat verschillen tussen de situatie in Zuid-Afrika en Nederland. het is in Zuid-Afrika een aktie die plaats vindt naast de akties in bedrijven. De mensen hebben daar dus ervaring van kollektieve strijd. De mensen in de zwarte woonoorden leven veel meer in dezelfde situatie dan zoals mensen in Nederland leven. Niet alleen in bedrijven, maar ook in de zwarte woonoorden vormen de zwarten veel meer een kollektief dan de mensen in Nederland, die veel meer individueel, in hun eigen huizen leven. Verder is een boykot tegen een groep winkels veel makkelijker te organiseren, dan een boykot tegen een aantal produkten uit vele winkels. Dit laatste is niet te kontroleren: je zou dan bij iedere kassa in Nederland iemand moeten neerzetten, terwijl er niet eens zoveel mensen op de been te krijgen zijn om zo’n boykotactie te organiseren. Bij een boykot tegen een aantal winkels kan je een picketline houden, of een demonstratie waardoor juist het kollektieve aspekt, wat de aktie sterk maakt, zo duidelijk naar voren komt. Groepen mensen kunnen zich dan aansluiten, en de aktie wordt uitgebreid en wordt een sukses. Steeds meer mensen worden zo betrokken in de strijd tegen apartheid. Verder wordt zo’n aktie slechts een paar dagen gevoerd, en niet jaren achtereen. Het leidt zo niet tot demoralisatie.

Een andere aktievorm is het doorknippen van slangen en andere vernielingen aanbrengen. Hoewel ik iedere schade die wordt toegebracht aan Shell en konsorten toejuich, is ook dit geen aktie die uiteindelijk effectief zou zijn. Op deze manier krijgen arbeiders het idee dat ze zelf niet hoeven te doen, er is een klein groepje heldhaftige mensen die alles wel doet. Deze aktie zal nooit massaal worden. De drempel om mee te gaan doen is veel te groot, plaats en datum zijn altijd een groot geheim (wat ook moet om oppakken te voorkomen) waardoor je nooit massa’s ervoor kunt mobiliseren. Verder wordt zo’n groep iedere keer belast met arrestaties en politieoptreden waardoor ze weer een tijdje niets kunnen ondernemen, laat staan de groep kunnen uitbreiden. Ook dit is dus weer de aktie waar een zeer lange adem voor nodig is, zonder dat er iets uit komt. Ook dit demoraliseert mensen alleen maar.

Maar wat dan wel Het nivo van strijd is nu niet zo hoog als het in de jaren 70 was. Grote vakbondsakties zullen nu minder gauw van de grond komen dan nu. Maar dat betekent niet, dat we dan de arbeidersklasse zonder meer kunnen afschrijven, en dat we relatief veel energie moeten gaan besteden aan akties die weinig opleveren, zoals konsumenten boykots en kleinschalig individueel terrorisme. Uiteindelijk ligt de macht bij de arbeidersklasse. Zij moeten de boykots van kolentransporten in de haven uitvoeren, zij hebben de macht een sanktiebeleid van bedrijven af te dwingen. Door het werk stil te leggen verhinderen arbeiders dat de bazen winst maken, waardoor de bazen hun konkurrentie bedreigd. En de arbeidersklasse begint nu weer van zich te laten horen: zie het artikel over stakingen elders in dit blad. Het is belangrijk zo veel mogelijk mensen te betrekken bij de akties tegen apartheid, zodat mensen zien dat ze deel uit maken van een kollektief dat kan winnen. We moeten juist alle energie die we hebben, gebruik om op grote schaal te mobiliseren voor demonstraties, manifestaties, voor de akties op 15 en 16 juni. En we moeten steeds de vakbondskaders bij de akties betrekken. Ook in de solidariteitsstrijd voor de zwarte arbeidersklasse in Zuid-Afrika geldt: Vertrouw op eigen kracht!

Petra Metzger

maandag 16 september 2013

Pavlovreacties op Syrië

Een van de vele gedocumenteerde executies door het aan Al Kaida gelieerde Al Noesra front

Er valt veel interessants te halen uit de discussie over interventie in Syrië. Zoals altijd is er de discussie an sich, en een aantal dingen die er onder de oppervlakte spelen. Het zijn vooral die dingen onder de oppervlakte die mij interesseren. Aan het eind zal ik ook ingaan op de daadwerkelijke discussie en onder andere laten zien dat interventie breder moet worden gezien dan het nu wordt gezien.

Een kameraad van me, Tayfun, heeft zich een aantal keer uitgesproken vóór een interventie in Syrië. Dat terwijl hij net als ik lid is van de IS en de IS duidelijk uitdraagt tegen een interventie in Syrië te zijn, in de IS publicaties De Socialist, Socialisme.nu en op een aantal acties en demonstraties. En toch gaat Tayfun er publiekelijk tegenin, met onderbouwing. Dat getuigt van een vertrouwen in de eigen overtuiging en een durf die iedere goede revolutionair kenmerken.

In het proces doet Tayfun (ik ben nog niet ingegaan op zijn standpunten) de IS en revolutionair-socialistisch links een dienst. Want hij laat zo zien dat de IS het niet à priori altijd met zichzelf eens is, en dat we al weten wat we ergens van vinden nog voor dat het gebeurd is. Hij laat zo zien dat wij bedenken wat we ergens van vinden in een gezamenlijke discussie, waarin afwijkende standpunten juist een uitgesproken rol hebben. Zo is zijn kritiek op de IS-lijn een onderdeel van het afbreken van de vooroordelen die er over de IS zijn, dat er vast dogma zou zijn waar we ons allemaal strak aan houden, en bovendien dat er een centrum is dat conformiteit kan afdwingen.

Langzaam zal ik nu toewerken naar de punten die Tayfun maakt en die in de discussie naar voren komen. De titel van zijn laatste artikel op dit punt is 'Pavlov bij Syrië'. Was dat maar waar, denk ik dan, dat links een Pavlov-reactie had op wapengekletter. In plaats daarvan heeft links aangevoerd door de sociaaldemocratie in de brede zin des woords de traditie opgebouwd om de eigen natiestaat te steunen als het gaat om oorlog, een traditie die (zou je kunnen zeggen) teruggaat tot het verraad van de SPD in 1914 toen die instemden met geld bestemd voor de Eerste Wereldoorlog. Bij tijd en wijle zijn alleen de revolutionair-socialisten anti-imperialisten, maar helaas: net zo vaak hebben (grote) delen van het revolutionaire socialisme imperialisme van de ene of andere vorm gesteund, zoals bijvoorbeeld het verovering van Oost-Europa door de USSR. Of China tegen Vietnam. Of in Angola. Enzoverder.

Een Pavlovreactie is er echter wel, en dat is die van het revolutionaire purisme, en dit is wel degelijk iets wat revolutionair links zich aan zou moeten trekken. Deze Pavlovreactie is ook nogal eens te vinden in het centrum van de IS. De revolutionair puristische reactie is het verklaren dat één standpunt aangaande Syrië de juiste is, dat het (niet geheel toevallig) het eigen standpunt is, dat dit bovendien het legitieme want orthodoxe standpunt is (onder verwijzing naar Lenins anti-imperialisme). Verder, dat (simpel gesteld) het niet delen van dit standpunt a) een verraad is van de Syrische revolutie en werkende klasse b) een verraad is van revolutie in zijn algemeenheid.

Met andere woorden, het is weer eens 1917 in ons hoofd, we staan nu letterlijk op de barricade in Sint-Petersburg: zwart-wit, ben je met ons, of ben je tegen ons? De heftigheid van de situatie in Syrië stuurt ons ook snel natuurlijk deze kant op. Zo wordt de burgeroorlog in Syrie nu ook uitgevochten over keukentafels, of vanachter computers. Verkeerde standpunt? Bloed aan je handen. Maar dat is niet hoe het werkt.

In de eerste plaats zijn wij niet in Syrie, en is er geen burgeroorlog hier gaande. We zijn gewoon brave activistjes, en proberen een grotendeels apathische werkende klasse in beweging te helpen. De situatie kon haast niet meer verschillen van Syrië. Tot bijzonder grote hoogte maakt het voor Syrië geen ene donder uit wat wij er van vinden, en dat legt ons een zekere bescheidenheid op in de discussie.

Anderzijds is het purisme stomweg verkeerd. Het is een punt dat ik eerder en vaker gemaakt heb hier op dit blog. Purisme laat mensen de vooroordelen over de IS geloven. Wat dat betreft dus sympathiseer ik meer met de kameraad die het heterodoxe standpunt maakt, dan met de kameraad die het orthodoxe standpunt maakt. Purisme schaadt de IS. Anderzijds is purisme niet historisch correct. Het is niet marxistisch om te zoeken naar een perfect standpunt, en dat te gaan verafgoden als een fetisj.

In de historische ontwikkeling is namelijk niet de kennis van het juiste pad doorslaggevend voor een de juiste revolutionaire ontwikkeling. Revolutionairen die dat vinden zijn geen marxisten maar Confucianen op zoek naar de Dao. Het lichtend voorbeeld is wat mij betreft als het gaat om heterodoxie altijd geweest de Parijse Commune: de oorlogsgezinde stroming, vóór de verdediging van Frankrijk, vóór de verheven culturele normen van Frankrijk en met name Parijs, was uiteindelijk de revolutionaire stroming.

In de dialectiek van de crisis van Parijs in 1870-1871 ontwikkelde zich een socialistische revolutie en ontwikkelden meer 'moderne' socialistische idealen; maar die idealen gingen niet vooraf aan de revolutie. Net zoals dat de Bolsjewieken in 1917 de macht konden nemen zonder kennis genomen te hebben van onze fijngevoelige postmoderne politieke correctheden. Net zoals dat genoeg revolutionairen van 1917 in de jaren er aan voorafgaand de oorlog steunden. Ook dit zou dus bescheidenheid in de discussie over Syrië rechtvaardigen.

Om nu even te gaan naar het werkelijke stuk van Tayfun. Een van de dingen die hij zegt is: 'Maar voor sommige – waaronder veel linkse - mensen lijkt 'anti-imperialisme' belangrijker dan het stoppen van genocidaal geweld.' De manier waarop oude socialisten met eeuwige waarheden de discussie over interventie inspringen is inderdaad sneu. Want er worden wel degelijk argumenten aangevoerd en die verdienen het om bestudeerd te worden. Met eeuwige waarheden leren we bovendien niets en wordt de dialectiek doodgeslagen.

Tayfun wijst op het verschil tussen Irak in 2003 en Syrië in 2013. Ik zal hier even verbatim een deel overnemen. Let van tevoren sowieso op de diepgang van deze opmerking: 'Assad heeft meer Arabieren vermoord dan Israël sinds 1948'. Dat slaat in als een bom.

'Maar goed, laat ik toch nog een poging wagen. Syrië in 2013 is geen Irak in 2003. Ik was tegen de militaire invasie in Irak. Die Amerikaanse inval sloeg helemaal nergens op. Ten eerste, zoals we allemaal weten, zijn er nooit massavernietigingswapens gevonden in Irak, hetgeen de aangevoerde reden was van Amerika om Irak binnen te vallen. In Syrië zijn massavernietigingswapens al meerdere keren gebruikt. Trouwens, je hebt geen chemische wapens nodig om massa's af te slachten, dat kan en gebeurt ook met conventionele wapens in Syrië: Russische Migs, helikopters en tanks voeren willekeurige bombardementen uit onder de bevolking. Hele wijken worden platgebombardeerd met het doel om mensen in het beste geval (sprekend vanuit een genocidale moraliteit) te doden of zodanig te terroriseren dat ze vluchten en nooit meer terugkomen.

Ten tweede vormde Irak in 2003 totaal geen bedreiging voor de regio. Het was een naar binnen gekeerd land, dat zwaar gebukt ging onder de sancties van de VN. We zien vandaag dat de Syrische burgeroorlog een overspill effect heeft in Libanon en Turkije. Het Syrische regime doet alles om aan de macht te blijven. Libanon is bijvoorbeeld nooit als een onafhankelijk land beschouwd en via Hezbollah heeft het regime zich altijd in de Libanese politiek gemengd. Dat werpt nu zijn 'vruchten' af, want Hezbollah’s tegenprestatie is een heuse militaire interventie in de Syrische burgeroorlog, waar mensen die nu zo tegen interventie zijn weinig reuring over hebben gemaakt.

Wat betreft Turkije is de politiek van het Syrische regime altijd steun aan de Koerdische PKK geweest. Nu Turkije onderhandelt met de PKK en eindelijk vrede lijkt te bereiken met de Koerden, speelt het Syrische regime de Alevitische en christelijke kaart (respectievelijk; het openlijk aanwakkeren van sektarische gevoeligheden via de Turkse oppositiepartij CHP (die een significante alevitische achterban heeft); het regime zinspeelt bewust op de angstgevoelens van de christenen door de horror van de Armeense holocaust uit 1915 op te rakelen, immers, "waren het niet de Turken die de Armeense genocide hebben gepleegd en die nu al die 'terroristen' van de FSA steunen?" Met andere woorden, dezelfde verdeel- en heerstactieken die het regime heeft overgeërfd van de Franse tijd (1919-1946) én intern gebruikt om overeind te blijven.

Last but not least, in 2003 was er in Irak geen burgeroorlog met meer dan 100.000 dodelijke slachtoffers (Assad heeft meer Arabieren vermoord dan Israël sinds 1948); meer dan 100.000 mensen die worden vermist (hoogstwaarschijnlijk dood of in overvolle martelkelders); 2 miljoen vluchtelingen in buurlanden en 6 miljoen internally displaced persons.'

Inderdaad, Irak lijkt niet op Syrië. Maar, dus? Dat brengt ons nog niet verder: het ontkracht slechts voor een deel de argumenten van de anti-imperialistische socialisten. Het is daarmee nog geen argument vóór interventie. Er zou verwezen kunnen worden naar andere oorlogen, maar hier is ook een gemengd beeld. Aan de ene kant zou men kunnen verwijzen naar Joegoslavië, waar (met veel goede wil) een interventie in zekere zin bijdroeg aan het beëindigen van een slachting.

Aan de andere kant zou men kunnen verwijzen naar de Tweede Wereldoorlog. De geallieerden voorkwamen niet een slachting, door de infrastructuur van de Holocaust te bombarderen (treinsporen): in plaats daarvan gingen ze meedoen aan de slachting, met als dieptepunten de bombardementen van Dresden en de kernbommen op Japan, waarvan bekend is dat deze waarschuwingsschoten waren in de richting van de USSR ter voorbereiding van de Koude Oorlog. Met dit als historische achtergrond zijn er toch wel zeer specifieke argumenten nodig waarom een interventie dus zou bijdragen aan het beëindigen van een slachting.

Dan is er nog een Pavlov-reactie die ik zie bij Tayfun zelf, namelijk, de activistische reactie. De activistische reactie bestaat uit het idee dat onrecht valt recht te zetten, altijd en dat dat ook de gezamenlijke verantwoordelijkheid is van activisten en, tsja wie niet, de mensheid in zijn algemeenheid. Waar een wil is, is een weg. Dit is geen ongezonde houding voor een socialist, maar soms lijdt het tot mijns inziens verkeerde conclusies, zoals het steunen van het idee van een interventie. Want soms is er gewoon geen mogelijkheid.

De activistische reactie heb ik in veel vormen gezien en gehoord. Zo was er een ramp in Birma, ik weet niet meer precies wat, een orkaan geloof ik. Vreselijk menselijk lijden, en het was op TV. Dus zegt een kameraad: wat gaat de IS hier aan doen? Ja weet ik veel, enorm tragisch: maar wat valt er aan te doen? Demonstreren tegen het weer? In dat geval zou je zeggen: eisen van de kapitalistische staat dat het een aantal boten volstouwt met tenten, kleren, eten en drinken, hoppa naar Burma en dat scheelt die mensen daar. Maar dat zou niet het lijden daar beëindigen. Want dat werd uiteindelijk voor een belangrijk deel veroorzaakt door factoren die buiten onze macht liggen: het gestoorde Birmese systeem zelf, dat een natuurlijke ramp een menselijke ramp maakte. Dat lag dus buiten onze macht: de middelen waren niet afdoende.

Maar dit bovenstaande verdraaid de situatie natuurlijk nog wel. Want het is niet zo dat wij burgers democratisch kunnen besluiten dat de staat dan belangenvrij een boot vol met goederen stuurt. Nee, ook dit is een werkelijke interventie. Hulp is altijd gebonden aan voorwaarden: onvoorwaardelijke hulp bestaat niet, omdat hulp een afhankelijkheidsrelatie creëert. Westerse regeringen zullen, zoals ze bij mijn weet bij alle hulp altijd hebben gedaan, politieke en of economische voorwaarden verbinden aan de hulp. Het steunen van die boot naar Burma, wat de meeste lezers bij de eerste lezing een goed idee gevonden zullen hebben, is dus steun voor een Westerse interventie.

Zo bezien is het dus onjuist om iedere interventie van de hand te wijzen: zo bezien moet je dus bij iedere interventie opnieuw beargumenteren waarom wel of waarom niet. Er is geen harde scheiding tussen bijvoorbeeld neokoloniaal militair ingrijpen in Afrika en progressieve ontwikkelingshulp aldaar, en de Nederlandse staat laat de twee bewust in elkaar overvloeien op het moment, door taken van defensie in het buitenland onder het kopje 'ontwikkelingshulp' te scharen.

Dus: wat is het uiteindelijke argument tegen westerse interventie in Syrië, uitgaande van de volgende doelstellingen: 1) Val van Assad bespoedigen 2) democratische en sociale ontwikkeling verstevigen 3) menselijk lijden verminderen ? Ik denk dat we hiervoor eerst nog een hele andere vraag moeten beantwoorden: kan de Syrische revolutie nog wel winnen? Dat is een beetje het hete hangijzer.

Het is een gevecht dat zeer onbevangen is aangegaan, dat is duidelijk. Er is een bekend marxistisch gezegde dat luid 'niets bloediger dan een verloren revolutie'. Dat is in dit geval helaas waarheid geworden. De macht om Assad om ver te werpen licht bij de werkenden en armen van Syrië. Maar nog voor dat zij in hun protesten zich goed en wel konden organiseren, en het regime voldoende aan legitimiteit en macht had verloren, greep Assad naar extreem geweld en duwde zo de revolutie naar het militaire vlak. En toen zat de revolutie, stomweg, in de shit. Toen was er geen mooie uitweg meer.

In mijn optiek was de revolutie toen nagenoeg verloren en was de kans dat hier onafhankelijke organisaties van werkenden de macht gingen grijpen nagenoeg verkeken. Het zou een bloedige burgeroorlog worden, waar beide kanten gruwelijkheden zouden begaan. De gifgasaanvallen zijn slechts één moment hier in. In zo'n burgeroorlog verdwijnen uiteindelijk ook tot op een bepaalde hoogte altijd noties van goed en kwaad, en spiegelen de kanten zich aan elkaar.

In de Nederlandse burgeroorlog, ook wel De Opstand genoemd, verdwenen ook noties van goed of kwaad, en werd het in zekere zin een wederzijdse slachting van machtswellustige blokken. De opstandelingen begingen gruweldaden, zoals standrechtelijke executies en plunderingen. Inwoners van de Zuidelijke Nederlanden schaarden zich in het begin van de 17e eeuw zo achter het bewind in Brussel, omdat die het best voor hun belang op leken te komen. Toen was de kans op een vereniging van Noord en Zuid nagenoeg bekeken, en daarmee de kans van een volledig slagen van de Nederlandse revolutie verkeken.

Maar tenminste was er toen een front, waarlangs men De Nederlanden kon opknippen in wat ongeveer Nederland en België zou worden. In Syrië is er geen front; er zijn niet twee partijen, maar vele. Het land opknippen zou slechts uitstel van executie zijn en wachten op nieuw conflict, afgezien van Koerdisch Syrië dat zich met Koerdisch Irak zou kunnen verenigen. De enige vrede zou een gewapende vrede kunnen zijn van die factie, die sterk genoeg is om alle andere er onder te houden. Dat is ofwel Assad met de steun van Iran en Rusland, ofwel bepaalde delen van de oppositie met de steun van de VS en hun bondgenoten. Hoe dan ook verliezen dan de werkenden, want de winnaars zullen van de situatie gebruik maken om Syrië te hervormen naar hun wensen, en oppositie de kop in te drukken. De oorlogsschade is niet ongedaan en de doden komen niet meer tot leven.

En dus is er stomweg geen oplossing, en zeker niet een waar wij voor kunnen demonstreren in de hoop dat de regering die uitvoert. Het beste zou nog zijn dat onze regering zich afzijdig houdt, en dat we als socialisten solidair zijn met werkers en socialisten die zich organiseren in Syrië, in de hoop dat zij iets van de organisatie overeind kunnen houden; dat we proberen wapentransporten richting de oorlog in Syrië tegen te houden, om een verdere escalatie tegen te werken. Ondanks onze Pavlov-reactie, dat er voor ieder probleem een oplossing is en dat het onze verantwoordelijkheid is om daarvoor te zorgen.

zaterdag 6 juli 2013

Historisch materialistisch leninisme, bloemen, en bakkers.

Er is een grote verwarring over wat leninisme is, zowel onder leninisten als anarchisten. In het gevecht om zichzelf en hun organisatiemodel te verdedigen, oftewel hun status quo te legitimeren, wordt leninisme gereduceerd tot tragikomische ‘essenties’. Dit is verkeerd en niet echt behulpzaam. Maar wat is het dan wel? We gaan het even lekker simpel en filosofisch tegelijkertijd maken.

Leninisme wordt vaak benaderd als ware het een bloem. Er is zaad, later zijn er groene scheuten, er is bloei en verdorring. Een cyclus die van a naar b gaat en dan weer opnieuw begint. Dit geldt zowel voor leninisten als voor anarchisten. Leninisten bekijken het liefst de bloeiende bloem en wijzen op hoe glorieus het wel niet was in 1917. Anarchisten bekijken het liefst de verdorring en wijzen op hoe vreselijk het allemaal wel niet was in 1922.

In beide gevallen is er een essentie die er uit gefilterd wordt, een werkelijk leninistische essentie. De uitkomst volgde bovendien uit de aard van het zaad en de groene scheuten. Dit krijgt extra betekenis omdat zowel anarchisten en leninisten de huidige leninistische organisatie, zoals de IS, zien als dat zaad of die groene scheuten. De leninisten beloven zichzelf en de klasse zo de bloei (en dat men daarom leninist dient te zijn), de anarchisten waarschuwen dat de verdorring onvermijdelijk volgt (en dat men daarom anarchist moet zijn). Of in normaal Nederlands: anarchisten menen dat het stalinisme volgt uit de IS. Nuances nuances, maar dit is de kern van de zaak.

Dit is een verkeerde benadering.

We bekijken even iets geheel anders: bakkers. Dit is een van mijn favoriete vergelijkingen. Wat is een bakker? Een bakker bakt, om het simpel te houden, brood. Derhalve weet een bakker ook hoe hij brood bakt en heeft hij een bakkerij, meel, water, enzoverder. Dit brood heeft deze bakker niet allemaal zelf nodig: het is van belang dat hij voor andere mensen brood bakt, om het ze te geven of te verkopen. Dit brood houdt, om het even simpel te houden, de mensen in stand. Bakker zijn is dus niet een idee, maar een sociale relatie: bakken voor mensen.

Als we leninist zijn zien als een relatie kunnen we een aantal tegenstrijdigheden verklaren. Leninisten spiegelen zich aan de bloem van het leninisme, 1917. De partij was revolutionair, socialistisch, centralistisch, homogeen, anti-sexistisch, homovriendelijk, moslimvriendelijk, enzoverder. Wie niet voldoet aan deze voorwaarden, het uiterlijk van de bloem, is geen echte leninist, volgens de leninisten. Het wordt lastig als blijkt dat Lenin voor 1917 niet geloofde in de mogelijkheid van socialistische revolutie in Rusland. Past Lenin dan wel langs de maatstaaf van de leninisten?

Er zijn meer van dit soort voorbeelden: Marx was tamelijk homofoob. Proudhon, om een anarchist er bij te pakken, haatte stakers. De bekende Parijse Commune van 1871 was fel nationalistisch. Typisch genoeg gaat Donny Gluckstein, zoon van IS-oprichter Tony Cliff, als eerst in zijn fraaie boek over de Commune benoemen hoe het wel niet antwoordde aan de ideologische standaard van de Britse SWP. Maar de Commune, ook bekend van het lied ‘De Internationale’ dat er geschreven is, was gewoon mede geboren uit nationalisme. Da’s pas dialectiek. Het punt is dat als we leninist of anarchist etc. zijn zien als een idee of een bepaalde ideologische positie, dat er dan grote tegenstrijdigheden optreden.

Maar als we doorgaan op Lenins partij dan kunnen we stellen dat er veel meer marge is dan de scherpslijpers ons toestaan. Lenins partij was naar de huidige maatstaven bijzonder anarchistisch. Centralisme? Ja, maar niet naar de huidige maatstaven. Een voorbeeld: in 1903 splitste de RSDAP in Bolsjewieken en Mensjewieken. Een partijsplijting is toch wel het meest basale waarover je ‘eenheid in de partij’ hanteert. Later werd deze splitsing teruggeïnterpreteerd naar revolutionair en reformistisch, maar dit was in de begintijd geheel niet zo. Het duurde tot na 1917 totdat werkelijk alle afdelingen de splitsing hadden doorgevoerd.

Maar ook als het gaat om ideologische homogeniteit. Lenin zelf geloofde tot april 1917 niet in een van de belangrijkste marxistische inzichten, de theorie van permanente revolutie, en dacht dus zoals gezegd dat revolutie niet mogelijk was in Rusland. In plaats daarvan wilde hij eerst een liberale revolutie. Anderzijds is er een goede reden waarom Lenin zoveel boeken schreef die later tot dogma werden verheven: het was toentertijd nog geen dogma en moest nog bevochten worden. Lenin vocht tegen allerlei opvattingen binnen zijn eigen partij, zoals het economisme of quasi-religieuze filosofische opvattingen.

Interessant wordt de vraag wanneer en hoe bepaalde denkbeelden en organisatiewijzen tot de norm werden verheven. Als het gaat om de SWP, de koers waarop de IST vaart, dan is het mijn gevoel dat het in de jaren ’70 en ’80 zich ontwikkelde van een groep relatief los georganiseerde en relatief hoog opgeleide mensen naar de zeer sterk gecentraliseerde werkerspartij die het nu is. Maar die geschiedenis ken ik amper. Het Leninisme van de IS zou dan op zijn oudst kunnen worden gedateerd op een jaar of 35.

Het kan tot redelijk aparte situaties leiden, namelijk dat de IS als standaardboek Building the party heeft, deel één van Tony Cliffs biografie van Lenin. Wat er onder andere in behandeld wordt is hoe je als voorhoede van de werkende klasse relateert tot de rest van de klasse. Maar ja, jarenlang (da's inmiddels wel anders) was de IS voornamelijk een groep radicale en activistische studenten en jongeren, niet bepaald een werkerspartij. Dit probleem zien veel leninisten niet omdat ze net als veel anarchisten een anachronistische en idealistische opvatting van het leninisme hebben.

Het is redelijk toevallig dat de bolsjewieken de leninisten werden en de anderen reformisten. De bolsjewieken schiepen niet alleen zichzelf, maar de strijd schiep hen, de tijd schiep hen, alles in een dialectische relatie. Het liep zo dat Lenin uiteindelijk in het Kremlin zat en met hem de aanvankelijke mensjewiek Trotsky, terwijl de mensjewistische leiding niet voor de revolutie had gekozen. Bloed werd vergoten. Had het anders gelopen, hadden we onszelf nu 'plekhanovisten' genoemd en stond 'leninisme' gelijk aan sociaal-democratisch verraad van de allermooiste revolutie ooit. Het verschil tussen een held en een schurk is niet altijd zo groot als de Hollywood-achtige jongensboeken over revoluties ons willen doen geloven. Dat gaat op voor iedere oorlog.

Zo kan je je er dus telkens meer over verbazen dat scherpslijpers allerlei barrières opwerpen voordat je jezelf 'leninist' zou mogen kunnen noemen en dat revolutionairen onderling verdeeld zijn in zoveel organisaties en sektes omwille van allerlei tamelijk kleine verschillen. Of je een echte revolutionair-socialist bent en je organisatie de juiste rol speelt hangt immers van vanalles af en niet in de eerste plaats van bepaalde ideologische standpunten die het inneemt en hoe het zich precies heeft georganiseerd. In de Parijse Commune ontwikkelde relatief spontaan een gecentraliseerd element genaamd 'Centraal Comité' dat de revolutie aanvankelijk leidde. Helaas was er geen revolutionaire partij opgebouwd voorafgaand aan de Commune en werd de revolutie bloedig gesmoord door de bourgeoisie. Desalniettemin was er wel een revolutionaire socialistische leiding.

De rode kleur in het vaandel hebben staan betekent inmiddels dus véél meer dan 150 jaar geleden. Voordat men zich er werkelijk mee associeert moet men dus aan veel meer voorwaarden voldoen. In de IS wordt seksisme, racisme en homofobie bijvoorbeeld niet getolereerd en er wordt stevig met je gepraat als je je verkeerd gedraagt. De minder indringende variant zijn de kameraden die je tijdens het praten verbeteren op woorden, wat ook wel elders gebeurd. Of je dit goed vind of niet: de kloof tussen de voorhoede en de werkende klasse wordt zo evenwel groter.

Voordat je werkelijk erbij hoort moet je al de traditionele opvattingen achter je laten. De hele ideologische set die wij ‘leninisme’ noemen wordt zo mensen voor de voeten gelegd ter acceptatie. Tony Cliff noemde deze fout in Building the party 'ultimatisme'. De vraag is of dit juist is: leninist zijn hangt immers af van een sociale relatie, niet van ideeën. Die zijn veel minder direct van invloed. Als (moderne) ideologische posities bepalen of je je werkelijk een socialist kan noemen, dan was tot voor kort haast niemand socialist en waren Marx, Lenin en Proudhon klasseverraders.

Om zo vlak voor het einde nog terug te komen op de bakkers. Als we stellen dat bakker zijn een sociale relatie is, hoe zit het dan met een werkloze bakker zonder bakkerij? Lekker brood bakken is voor hem geen geheim, maar hij doet het niet. Maakt dat hem een bakker? Simpel gesteld: nee. Het werkloos zijn doorbreekt in principe de relaties. Hoe zit het dan met een werkloze leninist? Bijvoorbeeld al die geleerde academische marxisten die nooit een poot uitsteken? Hun sociale relaties zijn heel anders: ze staan op de loonlijst van een burgerlijke instelling en schrijven aldaar boeken die bijna niemand leest in een taal die bijna niemand snapt. Ze zijn voor de revolutie dus net zo nuttig als dat een werkloze bakker brood op de plank krijgt. Hetzelfde geldt voor groepjes en types die vooral met zichzelf bezig zijn.

Toch is het niet zo dat Leninisme daarmee een lege term wordt. In tegendeel. Maar wat houdt het dan wel praktisch in? Er zijn wel degelijk dogma’s die altijd kloppen. Ik zou er een aantal kunnen opnoemen, zoals 'de bevrijding van de werkende klasse kan alleen het werk zijn van de werkende klasse zelf'. Maar dat zou ongepast zijn. We kunnen wel grofweg de relaties schetsen die je tot leninist maken: een leninist heeft als historische rol het strijden voor de overgang van kapitalisme naar socialisme, en als onderdeel van het meest bewuste deel van de werkende klasse leidt de leninist de werkende klasse op verschillende manieren in verschillende omstandigheden daartoe. Ik kan het natuurlijk fraaier verwoorden (cq verbloemen) maar zo werkt dit blog niet, ik hou van duidelijkheid en schaam me er niet voor me leninist te noemen.

Wat dit allemaal precies betekent hier en nu, daar zullen we zelf achter moeten komen, in de strijd, in onze eigen tijd, en dat gaat een stuk beter als we beseffen hoe Leninisme juist enorm veranderlijk is. En dat vereist ook een meer zelfbewust Leninisme. Met andere woorden, we passen het marxisme op zichzelf toe, en dan krijgen we historisch materialistisch leninisme. Daar zitten zoveel marxistisch klinkende woorden in, het moet wel goed zijn.

Eén van de uitkomsten van dit verhaal is dat we moeten leren van het hier en nu en niet slechts moeten blijven emmeren over dingen die ver weg gebeuren of gebeurden, in tijd of ruimte. Om de knuppel in het hoenderhok te gooien: het boeit voor de strijd in Nederland niet zo veel wat er in Bolivia gebeurd. Wat belangrijk is, is dat je weet wat er op je werkplek speelt en dat je daar gaat organiseren en daar van leert.